Tiến sĩ George Weigel là thành viên cao cấp của Trung tâm Đạo đức và Chính sách Công cộng Washington, và là người viết tiểu sử Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II. Ông vừa có bài viết nhan đề “The Peace We Can Make”, nghĩa là “Nền hòa bình mà chúng ta có thể kiến tạo”.
Nguyên bản tiếng Anh có thể xem tại đây. Dưới đây là bản dịch toàn văn sang Việt Ngữ.
Những luận điểm tôi đưa ra khi đó, theo tôi, vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay:
Trong thông điệp Ngày Hòa bình Thế giới năm 2002, Thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã dạy một chân lý mà nhiều người Công Giáo dường như đã quên: đó là “hòa bình”, theo nghĩa cổ điển của Công Giáo, là vấn đề trật tự, trật tự được xây dựng thông qua luật pháp và chính trị.
Sau khi trích dẫn giáo huấn của Công đồng Vatican II rằng hòa bình là “kết quả của việc thiết lập trật tự đúng đắn mà Đấng Tác Thành Trời Đất đã ban cho xã hội loài người”, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II nhắc nhở chúng ta rằng “hòa bình trong trật tự” đã là khái niệm chuẩn mực về hòa bình trong Giáo Hội Công Giáo từ rất lâu. Như Đức Giáo Hoàng đã nói, hơn mười lăm thế kỷ trước, Thánh Augustinô đã lập luận rằng “hòa bình có thể và phải được xây dựng trong thế giới này là hòa bình trong trật tự đúng đắn—tranquillitas ordinis, sự yên bình trong trật tự”.
Từ Thành phố của Thiên Chúa của Thánh Augustinô cho đến giáo huấn của Giáo hoàng hiện đại, Công đồng Vatican II và Giáo lý của Giáo Hội Công Giáo, khi Giáo Hội Công Giáo nói đến “hòa bình”, điều đó có nghĩa là “trật tự”—trật tự được xây dựng thông qua chính trị và pháp luật trên nền tảng công lý được soi sáng bởi lòng bác ái và tự do. …
“Hòa bình” có nhiều nghĩa. Có “hòa bình” đến từ mối quan hệ đúng đắn với Chúa: sự bình an của sự thanh thản nội tâm, một món quà của ân sủng. Có “hòa bình” trong viễn tượng của Tiên tri Isaia về “núi… của Chúa”, nơi “họ sẽ rèn gươm thành lưỡi cày, giáo mác thành liềm cắt tỉa; dân tộc này sẽ không giương cao gươm chống lại dân tộc kia, cũng sẽ không học chiến tranh nữa” (Is 2:4): đây là hòa bình của Vương quốc Thiên Chúa, một hòa bình do Chúa tạo dựng, chứ không phải do chúng ta.
Và rồi còn có “hòa bình” của trật tự. Đó là một loại hòa bình khiêm nhường hơn. Nó tồn tại song song với những tâm hồn tổn thương và những trái tim tan vỡ. Đó là một nền hòa bình mà trong đó những thanh kiếm vẫn còn đó, được tra vào vỏ hoặc được sử dụng để bảo vệ trật tự, nhưng chưa bị rèn thành lưỡi cày. Giáo Hội Công Giáo dạy rằng đây là hòa bình thực sự trong thế giới này, và nó có thể được xây dựng trong và giữa các quốc gia.
Chúng ta biết điều này qua kinh nghiệm, bởi vì đây là nền hòa bình mà chúng ta được hưởng trong các cộng đồng chính trị dân chủ. Không ai cho rằng tất cả người Mỹ đều sống thanh thản trong mối quan hệ đúng đắn với Chúa, hay đất nước chúng ta là một vùng không có xung đột. Tuy nhiên, Hoa Kỳ đang trong thời bình: nền hòa bình của một trật tự chính trị công bằng, một thành tựu không nhỏ đối với một xã hội gồm 350 triệu con người với sự đa dạng đáng kể về tôn giáo, chủng tộc, sắc tộc và triết học.
Tại sao chúng ta lại sống trong hòa bình? Thưa: Bởi vì chúng ta có những cách thức khác ngoài bạo lực quy mô lớn để giải quyết xung đột: luật pháp và chính trị, cơ quan lập pháp và tòa án, và sự tranh luận cởi mở trong một xã hội văn minh.
Một kiểu “hòa bình” tương tự cũng tồn tại ở những nơi trên thế giới đã quyết định sử dụng ngoại giao và luật pháp, chứ không phải vũ khí, làm công cụ để giải quyết những xung đột không thể tránh khỏi giữa các quốc gia. Một cuộc chiến giữa Pháp và Đức ngày nay là điều không thể tưởng tượng được.
Tại sao? Bởi vì người Pháp và người Đức đã trở thành thánh nhân ư? Không phải đâu. Bởi vì không còn xung đột giữa họ nữa ư? Khó mà tin được. Không phải thế, nhưng có một nền hòa bình thực sự trong một điểm nóng lịch sử của xung đột Âu Châu bởi vì một mạng lưới dày đặc các thể chế chính trị, pháp luật và kinh tế quốc tế đã tạo điều kiện cho người Pháp và người Đức giải quyết những khác biệt của họ bằng những cách thức khác. Đó là hòa bình của trật tự.
Hòa bình trong trật tự là nền hòa bình mà truyền thống lý luận đạo đức về chiến tranh chính nghĩa đã tìm cách khôi phục hoặc xây dựng kể từ khi Thánh Augustinô lần đầu tiên đề ra các nguyên tắc chiến tranh chính nghĩa vào đầu thế kỷ thứ năm. Do đó, thật là một sai lầm nghiêm trọng khi cho rằng truyền thống chiến tranh chính nghĩa và việc theo đuổi hòa bình bằng cách nào đó lại đối lập với nhau.
Hòa bình và trật tự là mục tiêu cuối cùng; truyền thống chiến tranh chính nghĩa đặt ra câu hỏi: Khi nào và bằng cách nào hòa bình và trật tự đó có thể được khôi phục hoặc xây dựng bằng việc sử dụng vũ lực một cách cân xứng và có chọn lọc? Chính mục tiêu hòa bình mới biện minh cho các phương tiện hành động quân sự.
Đó là lý do tại sao việc xác định mục tiêu có thể biện minh về mặt đạo đức mà việc sử dụng vũ lực hướng tới là một thành phần chính yếu trong những gì mà tư duy chiến tranh chính nghĩa yêu cầu các nhà lãnh đạo quốc gia. Chính định nghĩa đó đã bị thiếu trong cuộc phiêu lưu của chính quyền Trump ở Iran, trong đó mục tiêu dường như thay đổi với tốc độ chóng mặt.
Một nền hòa bình và trật tự ở vùng Vịnh Ba Tư sẽ như thế nào? Đó là câu hỏi quan trọng về chiến tranh chính nghĩa vẫn chưa có lời giải đáp.
Source:George Weigel